Laboratoriyanın tarixi
“Bitki ekologiyası” laboratoriyası 2009-cu ildə (ilk adı “Bitkilərin mühafizəsi və monitorinqi”) yaradılmışdır. 2021-ci ilin əvvəllərinə qədər laboratoriyanın tərkibində “Bitkilərin xəstəlik və zərərvericilərlə mübarizə” sektoru fəaliyyət göstərib. 2021-ci ildən laboratoriyanın adı dəyişdirilərək “Bitki ekologiyası” laboratoriyası adlandırılmışdır.
“Bitki Ekologiyası” laboratoriyasının fəaliyyətinin zəruriliyi:
Ekoloji tarazlığa və bitkilərin biomüxtəlifliynə qlobal iqlim dəyişmələrinin, antropogen amillərin ciddi təhdidlər yaratdığı müasir dövrümüzdə bitkilərin növ, qruplaşma və bütöv ekosistemlərinə ətraf mühit amillərinin təsirlərinin tədqiq edilməsi, nəticələrin proqnozlaşdırılması, idarə olunması aktual məsələdir və Mərkəzi Nəbatat Bağında “Bitki Ekologiyası” laboratoriyasının fəaliyyətini zəruri edir.
Laboratoriyanın əsas elmi fəaliyyət istiqaməti
Azərbaycanın təbii və mədəni florasında, Mərkəzi Nəbatat Bağında bitki növlərinin ontogenezinin müxtəlif mərhələlərinə, biomorfoloji xüsusuiyyətlərinə, bitki qruplaşmalarının strukturuna biotik, abiotik və antropogen amillərinin təsirindən yaranan dəyişmələrin dinamikasını müəyyən etmək, zərərli təsirlərin aradan qaldırmaq yollarını tədqiq etmək, xüsusi mühafizə olunan ərazilərin bitkiliyinin monitorinqi, GİS xəritələrin işlənməsi və dendroxronologiya sahəsində tədqiqat işlərinin aparılması.
Laboratoriyanın qarşısında duran vəzifələr :
Yaxın perespektivdə:
“Bitki ekologiyası” laboratoriyasının kadr potensialının genişləndiyi, müvafiq şəraitin yarandığı təqdirdə:
Gələcək prespektiv vəzifələr:
Tədqiqatlar:
“Azərbaycanının təbii və mədəni florasın-da bitən bəzi bitki növlərinin biomorfoloji, dendro-xronoloji tədqiqi, CİS texnologiyaları və məsafədən zondlama məlumatları əsasında monitorinqi” mövzusu üzrə iki iş aparılır:
İŞ A: Abşerona introduksiya edilmiş bəzi iynəyarpaqlı bitkilərin biomorfoloji qiymət-ləndirilməsi. (Rəhbər: AMEA-nın m.ü., prof. M.R.Qurbanov).
MƏRHƏLƏ: Ardıc növlərinin rəqəmsal politomik təyinat açarlarının tərtibi.
İŞ B: Azərbaycanın şimal-şərq rayonlarında yayılmış bəzi bitki növlərinin radial artım dinamikasının və bitki örtüyünün müasir vəziyyətinin öyrənilməsi. (Rəhbər: b.ü.f.d., dosent, S.Q.Qarayev)
MƏRHƏLƏ 1: Azərbaycanın Şimal-Şərq rayonlarında yayılmış Fagus orientalis Lipsky. və Quercus iberica Stev.Ex Bieb. relikt növlərinin radial artım dinamikasının və biomorfoloji xüsusiyyətlərinin tədqiqi. (İcraşı: k.e.i. A.A.Seyfullayeva)
MƏRHƏLƏ 2: Aerokosmik zondlama məlumatları əsasında Azərbaycanın Şimal-Şərq rayonlarında bəzi meşə ərazilərinin müasir vəziyyətinin öyrənilməsi. (İcraçılar: k.e.i. N.İ.Əliyeva, k.e.i. M.M. Seyidəliyeva)
Bununla paralel olaraq laboratoriyanın əməkdaşları ağac və kol bitkilərinin introduksiyası, yaşıllaşdırmada perespektivli növlərin seçilməsi, Azərbaycanın relikt dendroflorasının təsnifatlaşdırılması, Turqay reliktlərinin bioekolji xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi, müasir vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, nadir və nəsli kəsilməkdə olan növlərin müəyyənləşdirilməsi, genofondunun yaradılması və mühafizəsi istiqamətində elmi tədqiqat işləri aparırlar.
Mühüm nailiyyətlər:
1. Görkəmli alim, AMEA-nın müxbir üzvü Maqsud Qurbanovun iştirakı ilə GİS texnologiyalaraının tətbiq tətbiq etməklə Yer Kürəsinin müxtəlif ərazilərində Eldar şamının introduksiyası üçün yararlı ərazilərin ekoloji modeli qurulmuşdur (Şək.1).
Şək.1
Tədbirlər:
• Beynəlxalq Qafqaz Meşəçilik Simpoziumu, Artvin, Türkiyə. 2013;
• “Bitki Müxtəlifliyinin Mühafizəsində Nəbatat Bağlarının Rolu” Beynəlxalq Konfrans. Batumi, Gürcüstan, 2013;
• Biosistematika. Berlin, Almaniya, 2011;
• 3-cü Beynəlxalq Qaradəniz Meşəçilik Konqresi, Artvin, Türkiyə, 2010;
• Qafqaz Regionunda Bitkilərin Mühafizəsinə həsr olunmuş Beynəlxalq Simpozium, Sent Lüis, Missuri, ABŞ, 2009;
• 3-cü Qlobal Nəbatat Bağları Konqresi, Vuhan, Çin, 2007;
• Nəbatat Bağlarının qorunmasına həsr olunmuş 6-cı Beynəlxalq Konqres. Oksford, İngiltərə, 2006.
Layihələr:
• UETM tədqiqat layihəsi № 4797 (2010-2011), “Azərbaycanda yayılmış şam ağaclarının patogen göbələklərlə qurudulmasının molekulyar tədqiqi”;
• Volkswagen Stiftung dəstəyilə (2011-2013) “Qafqazda bitki müxtəlifliyinin mühafizəsi metodlarının işlənib hazırlanması”.
Dərc edilmiş elmi əsərlər
Kitablar:
Məqalələr:
1. Qarayev S.Q. BayramovA.Ə. İntroduksiya olunmuş bitkilərin fenoloji fazalarının qrafiki metodla əks etdirməsi və proqnozu. Azərbaycan Respublikası Təhsil Cəmiyyəti “Bilgi” dərgisi, Kimya, Biologiya, Tibb seriyası, 2003, №4, s. 42-45.
2. Qarayev S.Q. Ağac bitkilərinin böyümə və inkişaf prosesinin əsas göstəricilərinin yeni metodla əks etdirilməsi. AMEA Mərkəzi Nəbatat Bağının elmi əsərləri, // VIII cild, Bakı 2011, s.159-166
3. Гараев С.Г. Способы размножения интродуцированных на Абшероне видов дуба (Quercus L.) Мат. XI межд/ научно-методической конференции «Интродукция, сохранение и использование биологического разнообразия культурных растений», часть 1,. Махачкала, 2014 , стр . c. 31-33
4. Qarayev S.Q., İsgəndər E.O. Katalpa (Catalpa Scop.) növlərinin cücərtilərinin morfologiyası. //AMEA Botanika institutunun elmi əsərləri, XXXIV cild, Bakı 2014, s. 43-47
5. Гараев С.Г., Наджафова Дж.Н. Тургайные реликты дендрофлоры Азербайджана.// Материалы Всероссийской научно-практической конференции с межд. участием “Проблемы и перспективы устойчивого развития садоводства”. Махачкала:- 2015, с. 8-10
6. Qarayev S.Q. Azərbaycan dendroflorasında olan Çılpaqtoxumlu (Pinopohyta və ya Gymnospermae) bitkilərin mənşəyi və statusu //Azərb.MEA-nın xəbərləri, biol. elml. seriyası, 2017, №1, s. 63-68
7.Гараев С.Г., Сафарова Э.П. Статусы реликтов флоры Азербайджана.//Материалы Международной научно-практической конференции, посвященной 125-летию ВНИИЦиСК и 85-летию Ботанического сада “Дерово Дружбы”. “Научное обеспечение устойчивого развития плодоводства и декоративного садоводства”. Сочи: ООО «Просвещение-Юг», 2019, с. 91-99
Əməkdaşlar
Soyadı, adı, atasının adı Elmi dərəcə və elmi rütbəsi Vəzifəsi